هیق

هیق نام روستای پدری ماست. اگرچه سالهاست که دیگر در آن روستا زندگی نمی‌کنیم، اما «هیق» برای ما نماد ریشه‌ها و اصالت‌هاست. این «ریشه‌ها» و «اصالت‌ها» دقیقا آن چیزی است که در این صفحه عالم مجاز در پی آنیم...

هیق

هیق نام روستای پدری ماست. اگرچه سالهاست که دیگر در آن روستا زندگی نمی‌کنیم، اما «هیق» برای ما نماد ریشه‌ها و اصالت‌هاست. این «ریشه‌ها» و «اصالت‌ها» دقیقا آن چیزی است که در این صفحه عالم مجاز در پی آنیم...

۱۲ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «تاریخ ایران» ثبت شده است

یادداشتم در مورد مساله نقد تاریخ نگاری جمهوری آذربایجان که در شماره دوم ماهنامه صبح تبریز منتشر شد.

...

اگرچه دوره اشغال و تصرف اراضی یک کشور و دوره پیش از آن در حیطه کاری سیاست مداران و نظامیان است اما حفظ و پایداری این تصرفات یعنی دوره پس از جنگ-اگر اتفاق بیافتد- دوره انجام وظیفه مورخان و نخبگان است. چراکه نسل های پس از نسل جنگ زده تنها راه ارتباطی شان با گذشته خود همین کتاب هایی است که به قلم نویسندگان و مورخان تولید می شود. بنابراین هر کشوری که توان بیشتری برای تولید تاریخ و ایجاد مبانی نظری اشغال اراضی کشوری دیگر را داشته باشد در حفظ تصرفات خود تواناتر نیز خواهد بود.

جمهوری آذربایجان و سایر سرزمین های قفقاز نیز از این قاعده مستثنی نبوده اند. این اراضی با وجود اینکه در گذر تاریخ همواره تحت حکومت ایران بوده اند در یک دوره تاریخی که ایران از ضعف شدید در تمام قسمت های حکومتی زجر می کشید توسط همسایه شمالی ایران تصرف شدند و طی دو معاهده که خوشبختانه متن آنها و نیز سیر فرآیند سیاسی نوشته شدن آنها با میزان قابل توجهی از جزئیاتش ذکر شده است از سرزمین های مادری خویش بریده شده و به واحد سیاسی جدیدی الحاق شدند. حفظ این اراضی با توجه به اهمیت جغرافیایی – سیاسی ای که برای حکومت روس داشت ، با وجود تغییرات عمیقی که در هیئآت حاکمه حکومت روس اتفاق افتاد اما همواره مد نظر حکومت مرکزی بوده اند و هیچ کدام از این حکومت ها راضی به از دست دادن این مناطق و حتی تضعیف حضور در این مناطق نشده اند .

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۲۷ مهر ۹۴ ، ۱۴:۵۰
مسعود صدرمحمدی

این مقاله ابتدا در ماهنامه «صبح تبریز» منتشر شد و سپس در خبرگزاری تسنیم هم منتشر شد. در این مقاله به معرفی کتابی مهم در مورد تاریخ مشروطه پرداخته ام.

....

"بازی بزرگ" اصطلاحی است که به رقابت استعماری انگلیس و روسیه بر سر ایران در آغاز قرن بیستم اطلاق می شود. این بازی از دوره ای که پطر کبیر و در دوره پس از او ملکه کاترین  دست به کشور گشایی به سوی همسایه جنوبی خود آغاز کردند و از سوی دیگر انگلیس برای در امان ماندن از چنگال و شهوت خرس شمالی از همسایه شمالی هندوستان به عنوان سنگر استفاده کرد آغاز شده بود اما در اوایل قرن بیستم متعین و غیرقابل چشم پوشی شد. در این میان ایران تبدیل به کشوری شد که اگر توانمند و صاحب جلال بود از دو سو می توانست بهره بردار باشد و اگر ضعیف و صاحب ملال چیزی جز توانفرسایی و نابودی برای ایران وجود نداشت. به این ترتیب هر دو طرف آغاز به دخالت در امور سیاسی ایران کردند به طوری که دیگر با آغاز رسمی بازی بزرگ ورق سیاست ایران در دست یکی از این قماربازان بود و این بازی جز با مرگ یکی از طرفین پایان نپذیرفت.

به این ترتیب اگر ادعا کنیم که فهم تاریخ ایران جز با مطالعه و مداقه در اسناد دو طرف و جز با فهم منطق حاکم بر رفتارهای طرفین نمی تواند فرا دست آید ادعای گزافه ای نکرده ایم. چرا که منطق طرفین بازی و رفتارهای آنان به شدت وضعیت صحنه سیاست، اجتماع، اقتصاد و خلاصه تمام شئون میدان بازی را که ایران نازنین بود مشخص می کرد.

با توجه به آز و دلسپردگی و سرسپردگی ای که در اصحاب قلم و دیوان ایران از همان آغازین دوره های مراودات ایران و اروپا نسبت به اروپای غربی که می توان آن را به اجمال مرض لندن زدگی در تاریخ ایران نامید وجود داشته است آرشیوها، نوشتجات، تحلیل ها و نوع نگاه سیاستمداران، نویسندگان و صاحب فکران اروپای غربی همواره مد نظر قرار گرفته و تا حد قابل توجهی مورد مطالعه واقع شده است. اما در مورد بازیگر دیگر بازی بزرگ مساله کاملا متفاوت و یا بالعکس بوده است. هیچ گاه توجهی جدی نسبت به آرشیوها، اسناد و حتی کتابها و پژوهش های مرتبط با ایران این خطه از سوی ما وجود نداشته است در حالی که این کشور تا همین 30 سال پیش یکی از تاثیرگذارترین کشورها در تمام ساحات ایران بوده است.

شاید به اجمال دوره های قابل مطالعه را به : دوره پیش از جنگ های ایران و روس؛ دوره جنگ های ایران و روس؛ از پایان جنگ تا ابتدای مشروطه؛ مشروطه (استبداد صغیر و کبیر)؛ پایان قاجاریه؛ برآمدن پهلوی تا پایان رضاخان؛ آغاز دوره محمد رضا تا سقوط پیشه وری و یا اعلام ممنوعیت حزب توده و نهایتا از آن تاریخ تا وقوع انقلاب اسلامی تقسیم بندی کرد و برای هر کدام از این دوره های تاریخی سرفصل های مختص به خود که هر کدام برگ و فصلی مهم از تاریخ ملت و سرزمین ایران است در نظر گرفت. (علل عدم توجه به جهان روسی در ایران خود موضوع جستاری مجزا است که باید به صورت آسیب شناختی مورد بررسی قرار گیرد.)


باری دوره مشروطه به عنوان فصلی فوق العاده از تاریخ ایران از دوره هایی است که عناصر روسی و عناصر ایرانی وابسته به روس تاثیری عمیق و غیر قابل چشم پوشی در آن داشته اند و دفتری علیحده برای مطالعه خود اختصاص میدهند. بنابراین برای فهم حقیقت تاریخ مشروطه ایران لاجرم باید رجوع و استناد به منابع دست اول و حتی پژوهش های درجه دو مبتنی بر این اسناد را در پیشدید قرار داد.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۲۴ مرداد ۹۴ ، ۱۲:۱۷
مسعود صدرمحمدی

این یادداشت را پس از برگزاری چندین کمپین از طرف جریان ملی گرایمان در صفحه فیس بوکم نوشتم که از سوی دوستان سایت راست خبر در آن سایت نیز بازنشر داده شد.

...


چند روزی است که تب همدردی با ارامنه و البته محکومیت دولت ترکیه برای این مساله از سوی جریان ملی گرای داخل کشور بالا گرفته است.
‌ ‌
چندین بیانیه و امضا و یادداشت و خلاصه سر و صدا که این ترکان وحشی چه ها که نکردند!
‌ ‌
در مورد مساله ارامنه و عثمانی سه مساله وجود دارد:
‌ ‌
۱) این حادثه دقیقا چه بود؟ چرا اتفاق افتاد؟ (یعنی حقیقت تاریخی این مساله چیست)
‌ ‌
۲) کارکرد این مساله در سیاست روز جهان و منطقه چیست؟
‌ ‌
۳) رابطه این مساله با ما دقیقا چیست؟

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۵ ارديبهشت ۹۴ ، ۰۹:۵۹
مسعود صدرمحمدی

متن مصاحبه ای که با آقای حسین احمدی از کارشناسان تاریخ و سیاست روسیه و قفقاز در سالروز مرگ استالین انجام دادم.

...

"مجسمه عظیمی از استالین در کنار کانال ولگا قرار داده شده بود که این کانال نیز یکی دیگر از کارهای زندانیان او بود. یک روز نگهبان مجسمه با وحشت متوجه می‌شود که پرندگان مهاجر سر مجسمه را به عنوان محل استراحت شبانه انتخاب کرده اند. مردم را می‌توان مجازات کرد اما این کار در مورد پرندگان ناممکن است. بنابراین مسئولان وحشت‌زده بخش، راه حل مسئله را پیدا کردند. آنها یک جریان فشار قوی برق  بر سر مجسمه وصل کردند.از آن پس فرشی از اجساد پرندگان مجسمه را در بر می‌گرفت. آنها هر روز اجساد  کوچک را خاک میکردند. زمین اطراف مجسمه که به این ترتیب خاک آن غنی شده بود به زودی گل داد. در همین حال مجسمه ای که از فضولات پرندگان پاکیزه ماند بود به افق دور دست در آن سوی ولگا خیره شده بود که نه جسد پرندگان بلک اجساد صدها انسان و گورهای نامعلوم آن افرادی که آن کانال عظیم را ساخته بودند,خاک آن را غنی می‌کرد."

برای نشان دادن سیمای استالین و ابهتی که او از خود در دیدگان معاصرینش به یادگار گذاشت، این حکایت شاید کافی باشد. اگر چه استالین پس چند دهه از مرگش امروز در سراسر جهان به عنوان چهره‌ای منفی شناخته می‌شود، اما هنوز در کشوری که او برای آن خدمت کرد، در روسیه بیش از پنجاه درصد مردم او را به چشم قهرمانی ملی می نگرند، اما آیا در سرزمین مادری او در گرجستان هم استالین یک قهرمان است؟! استالین در طول چند دهه رهبری‌اش بر یکی از دو قطب بزرگ فکری - سیاسی جهان نمی‌توانست نسبت به همسایه جنوبی خود که اتفاقاً دوران رقت‌باری را سپری می‌کرد، بی‌تفاوت بماند.

خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم ، بررسی سیاست‌های استالین در مورد ایران را با حسین احمدی، محقق و نویسنده تاریخ معاصر ایران و متخصص تاریخ روسیه و قفقاز به گفت‌وگو نشسته است:

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۵ فروردين ۹۳ ، ۱۸:۱۴
مسعود صدرمحمدی

در زیر مصاحبه ای را که با استاد موسی نجفی، در موضوع بیداری اسلامی و تمدن اسلامی انجام داده ام را می خوانید که باز مربوط به دوران خبرنگاری برای تسنیم است. تیتر این مصاحبه ابتدا «گفتگوی تمدن ها؛ کلاهی که بر سر ما گذاشتند» بود، اما بعد با صلاح‌دید استاد به دلیل فضای سیاسی آن روزها تیتر را تغییر دادم.

...

موسی نجفی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و صاحب تألیفات متعدد در حوزه تاریخ و اندیشه سیاسی ایران است و نظریه تکوین و تکون هویت ملی ایرانیان را در کرسی‌های نظریه‌پردازی به نام خود ثبت کرده است. وی در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم ، به بررسی نظریه تمدن نوین اسلامی و مسائل پیرامونی آن در سیر تاریخ ایران و نیز آینده مناسبات جهان اسلام و غرب پرداخته است:

* تسنیم: شما در سال جاری به‌لحاظ تعداد آثار چاپ‌شده سال پرکاری را داشته‌اید، لطفاً در مورد آثار منتشر شده خود و ارتباط موضوعی آنها توضیح دهید!

امسال در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده‌ای جدید با نام پژوهشکده فرهنگ، انقلاب و تمدن اسلامی راه‌اندازی شده است. این پژوهشکده یک مرکز میان‌رشته‌های علوم سیاسی، الهیات، فلسفه و تاریخ است که دوره دکتری هم در آن ایجاد شده است. برای اینکه منابع این دوره دکتری و نیز خود پژوهشکده را غنی کنیم، احتیاج به احصای منابع موجود و نیز نوشتن یک سلسله منابع جدید داشتیم. برای همین شروع به نوشتن منابعی در حوزه  تمدن اسلامی کردیم، اعم از تمدن اسلامی قرون اولیه اسلامی و  تمدنی که از انقلاب اسلامی برمی‌آید.

ماه قبل که مقام معظم رهبری بحث تمدن نوین اسلامی را مطرح کردند، باز انگیزه ما بیشتر شد. البته پیشتر نیز در فکر تمدنی که انقلاب اسلامی می‌خواهد ایجاد کند بودیم، ولی با تأکیدات ایشان و آن بحث سبک زندگی، موضوع برایمان حساس‌تر شد و بر اولویتش افزوده شد. کتاب‌هایی هم در این زمینه منتشر کردیم و به‌این‌ترتیب در حال حاضر در زمینه بحث‌های تمدنی، چه تمدن گذشته و چه تمدن آینده در حال فعالیت تحقیقی و پژوهشی هستیم.

موسی نجفی

* تسنیم: از جمله موضوعات مورد علاقه و تخصص شما چه در آثار تازه و چه در آثاری که پیشتر منتشر کرده‌اید، بحث تفکر سیاسی در تمدن اسلامی است. برخی اصالتاً وجود فلسفه سیاسی در تاریخ تمدن اسلامی را یا قبول ندارند و یا آن را فاقد هرگونه اثرگذاری در فعلیت جامعه آن روز تمدن اسلامی می‌دانند و شاهد مثالشان هم این است که به‌استثنای آثار معدود، تمام آثار سیاسی به‌جای مانده از گذشتگان آثاری هم‌چون پندنامه‌ها است، نظر شما دراین‌مورد چیست؟

من این حرف را قبول ندارم. توجه کنید که فرق است میان فلسفه سیاسی و فلسفه سیاست؛ فلسفه سیاسی داخل در بحث‌های افلاطونی و ارسطویی و فلسفه سیاسی جدید غرب است، اما فلسفه سیاست به دو معنا است: یکی به‌معنای بررسی عقلانی سیاست و دیگری در معنای عمیق‌تر دیدن اجزای سیاست. وقتی از فلسفه سیاست سخن می‌گوییم، منظورمان این معناست که یکی از شعباتش فلسفه سیاسی است و یکی از نمونه‌هایش نیز همین پند و اندرزهایی است که از گذشتگان مانده است. در خود این اندرزنامه‌ها نکات عمیقی مورد اشاره قرار می‌گیرد، فقط پند واندرز نیست. اگر نگاه جزئی داشته باشیم، یک سری پند است، اما وقتی به این اندرزها در نگاه کلی نگریسته می‌شود بسیار اهمیت پیدا می‌کند و تبدیل به فسلفه سیاست می‌شود. گاه آن نویسنده و دانشمند در زمانی زندگی می‌کند که نمی‌تواند مستقیماً حرف خودش و عقاید سیاسی‌اش را بگوید و از وضع موجود انتقاد کند، برای همین در قالب شعر، داستان و نقل حرف خودش را می‌زند؛ این فلسفه سیاست است. از این‌گونه موارد هم در تاریخ زیاد داریم که مثلاً شخص نویسنده انسان بسیار بزرگی مانند سعدی است که در آثار خود به‌شدت منتقد وضعیت موجود جامعه بوده است.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۴ فروردين ۹۳ ، ۱۹:۱۹
مسعود صدرمحمدی

قسمت سوم مصاحبه ام با استاد اسماعیل زاده

....

رسول اسماعیل‌زاده دوزال، نویسنده و مترجم شناخته شده متون علوم انسانی و اسلامی که مسئولیت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کشور ترکمنستان را هم به‌عهده دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،‌ به بررسی ظرفیت های جمهوری اسلامی ایران در ارتباطات فرهنگی با ملل مختلف پرداخت.

اسماعیل‌زاده، مترجمی و نویسندگی بیش از 50 اثر علمی و دینی، ترجمه قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و سایر منابع اصیل اسلامی به زبان آذربایجانی، نمایندگی انتشارات الهدی در باکو، جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی در سال 1388 و ده‌ها سخنرانی علمی در کنفرانس‌ها و همایش‌های بین‌المللی در ایران و سایر کشورها را در کارنامه خود دارد. بخش نخست و دوم این گفتگو پیشتر با عناوین «راه احیای زبان فارسی، احیای حکمت آن است نه ناسیونالیسم رضاخانی» و «ملت‌ها به دنبال سرمایه‌های مشترک باشند/ ظرفیت‌های دیپلماتیک ایران؛ از دین اسلام تا عید نوروز» در خبرگزاری تسنیم منتشر شده و اکنون بخش سوم این گفتگو با موضوع بررسی نقش و ظرفیت  اقوام مختلف داخل د رجمهوری اسلامی و نیز قابلیت تولید اندیشه‌های بدیع انسانی در روابط و مناسبات فرهنگ ایران و ملل پیرامونی کشور منتشر می‌شود.

تولید اندیشه‌های نوین؛ ظرفیت دیپلماسی جمهوری اسلامی

یکی دیگر از ابزارهای ارتباطی و تاثیرگذار در جهان موضوع تولید اندیشه است که امروز جهان به دلیل به بن بست رسیدن افکار و اندیشه های رایج شدیدا نیازمند آن است. اندیشمندان جمهوری اسلامی ایران برخی از این اندیشه ها را برای نخستین بار به زبان معاصر در جهان مطرح می‌کنند. اگر چه امکان دارد خود ما در عملی کردن برخی از این اندیشه‌ها با مشکل مواجه شویم، اما  بالاخره وقتی اندیشه‌ای تولید می شود، خواه در داخل یا خارج و دیر یا زود عملی خواهد شد.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۴ فروردين ۹۳ ، ۱۹:۱۲
مسعود صدرمحمدی

قسمت دوم مصاحبه ام با استاد اسماعیل‌زاده که در خبرگزاری تسنیم منتشر شد.

...

رسول اسماعیل‌زاده دوزال، نویسنده و مترجم شناخته شده متون علوم انسانی و اسلامی که مسئولیت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کشور ترکمنستان را هم به‌عهده دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،‌ به بررسی ظرفیت های جمهوری اسلامی ایران در ارتباطات فرهنگی با ملل مختلف پرداخت. اسماعیل‌زاده، مترجمی و نویسندگی بیش از 50 اثر علمی و دینی، ترجمه قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و سایر منابع اصیل اسلامی به زبان آذربایجانی، نمایندگی انتشارات الهدی در باکو، جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی در سال 1388 و ده‌ها سخنرانی علمی در کنفرانس‌ها و همایش‌های بین‌المللی در ایران و سایر کشورها را در کارنامه خود دارد. بخش نخست این گفتگو پیشتر با عنوان «راه احیای زبان فارسی، احیای حکمت آن است نه ناسیونالیسم رضاخانی» در خبرگزاری تسنیم منتشر شده و اکنون بخش دوم این گفتگو با موضوع بررسی نقش و ظرفیت  نوروز در روابط و مناسبات فرهنگ ایران و ملل پیرامونی کشور منتشر می‌شود.

اسماعیل زاده

نوروز به مثابه ظرفیت دیپلماتیک

دومین عامل قابل توجه در ظرفیت‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی مسئله نوروز است که توأمان با زبان فارسی به عنوان ثروتی چندین قرنی با اصالت ایرانی است که مشترک میان ایران و سایر کشورهای منطقه است و با پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل ثبت شده است و چند سالی است که جشن‌هایی برای این منظور در نظر گرفته می‌شود که چهارمین جشن بین‌المللی آن را امسال در ترکمنستان برگزار کردیم.

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۰۴ فروردين ۹۳ ، ۱۹:۱۰
مسعود صدرمحمدی

در دوره ای که در خبرگزاری تسنیم، خبرنگاری می کردم مصاحبه های مختلفی با بزرگان و اصحاب اندیشه انجام دادم که برخی از آنها حقیقتا مصاحبه های جالبی شدند. در زیر قسمت نخست مصاحبه ام با استاد رسول اسماعیل‌زاده که استادم خودم هستند و اکنون در عشق آباد به عنوان نماینده فرهنگی جمهوری اسلامی مشغول خدمتند راتقدیم می کنیم. (مصاحبه سه قسمت شد که این قسمت اول است.)

...

رسول اسماعیل‌زاده دوزال، نویسنده و مترجم شناخته شده متون علوم انسانی و اسلامی که مسئولیت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کشور ترکمنستان را هم به‌عهده دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،‌ به بررسی ظرفیت های جمهوری اسلامی ایران در ارتباطات فرهنگی با ملل مختلف پرداخت.

وی مترجمی و نویسندگی بیش از 50 اثر علمی و دینی، ترجمه قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و سایر منابع اصیل اسلامی به زبان آذربایجانی، نمایندگی انتشارات الهدی در باکو، جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی در سال 1388 و ده‌ها سخنرانی علمی در کنفرانس‌ها و همایش‌های بین‌المللی در ایران و سایر کشورها را در کارنامه خود دارد.

اسماعیل‌زاده زبان فارسی، نوروز، تولید اندیشه‌های نوین و تنوع قومی و اختلاف لسانی داخل کشور را از جمله ظرفیت های جمهوری اسلامی ایران در ارتباطات فرهنگی با ملل مختلف می‌داند. در زیر بخش نخست این گفت‌وگوی تفصیلی که نقش زبان فارسی در تاریخ ادبی و فرهنگی منطقه، ظرفیت‌های تاریخی این زبان، نقد تاثیر ناسیونالیسم پهلوی در زبان فارسی و ... مورد بررسی قرار گرفته است، می‌آید.

ظرفیتی که تا کنون استفاده نشده است

جمهوری اسلامی ایران به دلیل قدمت تاریخی، تنوع قومی، تکثر فرهنگی، غنای ادبی و سابقه هنری دارای ظرفیت‌ های وسیع در عرصه های فرهنگی و مدنی  در سطح جهان است که کمتر کشوری در جهان دارای این ویژگی است. به گفته عوام ایران چهار فصل است و زیبایی های هر چهار فصل را داراست. متاسفانه در طول تاریخ بعضا به جای بهره گیری از این تنوع و تکثر و اختلاف ازمنه و السنه و مذاهب و مکاتب سعی در ایجاد جدال بین این گونه – گونه ها شده است . به جای استقبال از چهار سوی فصول به یک فصلی – آن هم فصل زمستان تکیه شده و حتی سازش بهاران  به سوزش زمستان مبدل گردیده است. در صورتی که این ویژگی می تواند  در داخل به صورت یک مجموعه رنگارنگ زیبا و سعادتمند جلوه کند و در محیط بین‌المللی زیرمجموعه‌های این کمپلکس به عنوان پل‌های ارتباطی با دیگر ملت ها  به کار گرفته شود. ظرفیتی که تا کنون دیپلماسی ما از این موهبت نتوانسته است استفاده کند. ایران ما از جهت تاریخی و جغرافیایی در جایگاهی است که می تواند ابزارهای مختلفی را برای ارتباطات فرهنگی و مدنی خود با سایر ملل به کار گیرد و با درک موقعیت خود و زمان به توسعه فرهنگی در داخل و خارج بپردازد.

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۰۴ فروردين ۹۳ ، ۱۹:۰۴
مسعود صدرمحمدی

این یادداشت نیز نخستین بار در سایت تخصصی پیشینه منتشر شد. البته خودم عنوان روایتی از وضعیت اجتماعی ایران در دوره پایانی قاجاریه را انتخاب کرده بودم. اما سایت عنوان فعلی را برای مطلب گذاشت.

...

برهه تاریخی اواخر قاجار و خصوصا دوران پس از مشروطه از جمله مقاطع تاریخی است که به لحاظ تاریخ اجتماعی و مردمی اش از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. شرایط اجتماعی- روانی و نیز اقتصادی حاکم بر کشور در  اواخر دوره قاجاریه و پیش از روی کار آمدن رضاخان برای فهم کنش ها و واکنش های اجتماعی و سیاسی مردم آن دوره بسیارقابل توجه است. با توجه به منابع تاریخی چنین به نظر می رسد که این منابع به دلیل این که حوادث و شرایط پیش از مشروطه منتج به قیام مشروطه شده است برای تاریخ نگاران مهم جلوه می کرده است و آنان سعی کرده اند تا هم تاریخ اجتماعی – اقتصادی درون ایران و هم وضعیت فکری اجتماعی ایرانیان خارج از مرزها را مورد کنکاش قرار دهند. اما در مورد دوران پس از انقلاب مشروطه تا روی کار آمدن رضاخان به دلیل تشنج بالای سیاسی کشور و نیز زد و خورد های فکری- سیاسی نخبگان که تا اعدام بزرگان نیز پیش می‌رود و نیز پس از آن قیام های سیاسی در گوشه و کنار ایران مورخان را از توجه کافی به وضعیت اجتماعی مردم غافل کرده است. از سوی دیگر در دوره پهلوی نیز که با روی کار آمدن رضاخان کشور تحت استبداد او به یکنواختی سطحی می رسد و دستگاه حکومت به کارهای فرهنگی اقبال می کند جریان تاریخ نگاری روشنفکران به دلیل غفلت و یا تغافل تاریخی ای که نسبت به توده های مردم داشته اند از پرداختن به این موضوعات حذر می کنند. از این رو به نظر می رسد باید پیش از آن که نسلهای پیشین و یا فرزندان آنان که خاطرات پدران شان را هنوز در ذهن دارند از میان ما رخت بربندند، اقدام به ثبت و قید این خاطرات کرد.

کت نقره ای

چند روز پیش که کتابی آذری با عنوان «گوموشو پئنجک» (کت نقره ای) را در تبریز خریداری کردم با مطالعه آن متوجه اطلاعات جالب توجهی شدم که نویسنده کتاب از دوران پس از مشروطه به نقل از پدر خود ارائه کرده است. ایشان در این کتاب   وضعیت اسفناک ایران در آن مقطع تاریخی را که منجر به مهاجرت  اجباری برخی مردم شده بود و نیز مشاهدات خود از وضعیت مهاجران ایرانی در باکو و وضعیت معیشتی و اجتماعی آنان و نیز ذهینت حاکم بر ایرانیان آن دیار در مورد حکومت پهلوی و ایران را مطرح کرده است.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۳ فروردين ۹۳ ، ۱۹:۱۹
مسعود صدرمحمدی

این یادداشت نخستین بار در سایت تخصصی پیشینه منتشر شد و بعدها در سایر سایت‌ها به اشتراک گذاشته  شد. البته بنا به دلایلی آن زمان با نام آقای رضاصفری منتشر شد.

...

بودن و خدمت کردن در تالش بیش از حد تصور لذت بخش است.” این جمله اگرچه کوتاه ولی برای دریافت شوق موجود در افسران روس برای کار در تالش کاملا رساست.

مقدمه:

در دوره جنگ های روس و ایران، قطعا تالش با تمامی سبزی و خرمی خود و نیز در بر داشتن شهر کلیدی لنکران از موقعیت و اهمیت ویژه ای برای لشکر روس برخوردار بوده است. این اهمیت نیز موجبات استقامت و پابداری بیشتر حکومت ایران و خان محلی در برابر روس ها و نیز پافشاری و اعمال زور چشم گیرتر از طرف روس ها را فراهم می آورد. تا حدی که روس ها علاوه بر استفاده شدید از قوه قهریه به استفاده گسترده از روش های سیاسی و روانی روی آوردند تا بدانجا که خان تالش را تحت انواع فشارهای سیاسی و روانی قرار داده مجبور به ترک محل حکومت خود به مقصد ایران کردند. این سیاست را می توان از نوع فرماندهانی که از طرف روسها برای تحت نظر داشتن شرایط در تالش اعزام می داشتند نیز فهیمد، در انتخاب فرماندهان منطقه تالش نخستین اولویت با کسانی بود که علاوه بر عرصه نظامی، توانسته باشند در زمینه های سیاسی نیز خود را بروز دهند. نمونه این افراد ایلینسکی است. او که زمانی رئیس پلیس تفلیس بوده است در زمان اعزام به تالش جهت نظارت بر جریان امور در نامه ای که از مافوق خود “یزمولوف” دریافت می کند در مورد مهم ترین وظایف خود چنین می خواند: ” مقصود من از اعزام شما به سرزمین تالش، به دست گرفتن اوضاع این منطقه ، تحت نظر داشتن میرحسن خان و یافتن بهانه ای برای از میان برداشتن اوست.” او در ادامه برای اجرای این منظور راه کار عملی نیز ارائه می دهد: ” باید میر حسن خان را آزاد گذاشت تا هر از چندگاهی به ایران رفت و آمد کند و از این جهت بهانه ای برای بستن اتهام همکاری با ایران به او به دست بیاید. علاوه بر این ، ایجاد نارضایتی و اختلاف در خانواده خان هم بسیار ضروری است.”[۱]

با در نظر گرفتن این شرایط ، پژوهش در اسناد باقی مانده  از دوران محاربه روس و ایران جهت روشن ساختن سیاست های روس و عکس العمل های حکومت محلی در برابر آنها اهمیت دوچندانی می باد. از همین روست که دکتر حسین احمدی که از صاحبل نظران عرصه قفقاز شناسی  و تاریخ معاصر هستند در چند سال اخیر وجهه همت خود را بر انتشار کتب ، رسالات و گزارشات تاریخی مربوط به دوره تاریخی اوایل قرن ۱۹ و نطقه جغرافیایی قفقاز قرار داده است.

دکتر احمدی که در این اواخر کتاب تاریخ صافی را  که جزو منابع درجه اول جنگ های ایران و روس است را برای نخستین بار در ایران منتشر کرده، پس از انتشار دو کتاب “تالشان” در سال ۱۳۷۸ و “اخبارنامه” در سال ۱۳۸۳ کتاب سومی را نیز در موضوع تاریخ تالش منتشر کرده است: این کتاب با عنوان ” دو رساله و دوگزارش درباره تالش شمالی ”  منتشر شده که در مجال حاضر به معرفی مهمترین بخش های آن خواهیم پرداخت

بررسی محتوایی کتاب:

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۳ فروردين ۹۳ ، ۱۹:۱۱
مسعود صدرمحمدی