هیق

هیق نام روستای پدری ماست. اگرچه سالهاست که دیگر در آن روستا زندگی نمی‌کنیم، اما «هیق» برای ما نماد ریشه‌ها و اصالت‌هاست. این «ریشه‌ها» و «اصالت‌ها» دقیقا آن چیزی است که در این صفحه عالم مجاز در پی آنیم...

هیق

هیق نام روستای پدری ماست. اگرچه سالهاست که دیگر در آن روستا زندگی نمی‌کنیم، اما «هیق» برای ما نماد ریشه‌ها و اصالت‌هاست. این «ریشه‌ها» و «اصالت‌ها» دقیقا آن چیزی است که در این صفحه عالم مجاز در پی آنیم...

مشکل ما و ترکیه دقیقا از کجا آغاز شد

جمعه, ۷ آبان ۱۳۹۵، ۰۵:۰۸ ب.ظ

 چند وقتی است که در ایران یک ائتلاف ملی در لجن مالی کردن #اردوغان ایجاد شده است. همه از چپ ترین ها تا راست ترین ها از سکولارترین ها تا بنیادگراترین ها همگی در یک مورد به ائتلاف رسیده اند آن هم بد بودن اردوغان است. بگذریم از این که در این میان فی قلوبهم مرض هایی هستند که مساله را از اردوغان به فحش دادن به اهل سنت، بعضی ها به فحش دادن به عثمانی ها و بعضی ها هم به فحش دادن به ترکیه تبدیل می کنند. اما در کل در چشم همه الان اردوغان یک دیکتاتور احمق نفهم است که افتاده به غلط کردم گفتن.
من خودم در این چند روز چندین یادداشت و چندین مصاحبه برای فهم شرایط موجود ترکیه انجام دادم و کلیت حرفم هم همین بود که اردوغان یک اشتباه محاسباتی انجام داد و اکنون سزای این اشتباه را می پردازد. (اردوغان فکر میکرد در بدترین حالت مساله #سوریه 6 ماهه حل خواهد شد و برای همین تمام آبرو و حیثیت کشورداری و سیاسی خود را در این قمار روی میز گذاشت و البته باخت.)
اما واقعا مشکل ما با ترکیه در 13 سال گذشته که دوره انکشاف و شکوفایی این کشور در همه عرصه ها است در مساله سوریه بوده است؟ آیا اگر مساله سوریه پیش نمی آمد ما با اردوغان و دولت ترکیه در وضعیت گل و بلبل به سر میبردیم؟
زمانی که به افت و خیزهای روابط سیاسی دو کشور در بازه زمانی مذکور توجه میکنیم متوجه میشویم که مساله سوریه تبدیل به یک بحران روزمره شد که بحران های دیپلماتیک عمیق مبنایی ای که بین دو کشور در حال ایجاد بود را تحت تاثیر قرار داده آنها را مغفول گذاشت. یعنی اگر حتی مساله سوریه هم پیش نیامده بود ما با ترکیه درگیر میشدیم. درگیری ای که عمیق تر نیز بود و احتمال شکست ما در آن قوی تر بود!


سیاست خارجی ترکیه در همه سالهای دوره جمهوریت با یک انفعال شدید همراه بوده است. این انفعال تا سالهای پس از جنگ جهانی دوم طبیعی است. چرا که ترکیه کشوری است در آستانه پرتگاه یا خانه ای است در دامنه آتشفشان که هر باد و گزند روزگاری این مزرعه نوبر را برباد فنا خواهد داد. اما از پسِ این دوره تا سالهای ابتدای 2000 هم همین سیاست انفعالی تداوم یافت. این انفعال اگرچه تا حد قابل توجهی ریشه در مسایل داخلی مانند اقتصاد، امنیت و بحران های اجتماعی داشت اما در هرحال گفتمان حاکم بر ذهنیت های هیئت حاکمه ترکیه اصلی ترین علت این انفعال به شمار میرفت. ترکیه از عظمت گذشته خود اعراض کرده بود و در حال خود هیچ مساله قابل افتخاری نمی یافت و از سوی دیگر به آینده نیز رمق و امیدی نداشت. پس سر به جیب مراقبت فرو برده بود و در بحر مکاشفت مستغرق شده بود.
اما روی کار آمدن اردوغان دو مساله را به همراه خود داشت ایجاد نشاط و امید به آینده و لبخند به گذشته. اردوغان سعی میکرد این روحیه را تزریق کند که ما نه خوفی از آینده داریم و نه حزنی از گذشته. پس از سویی نگاه عزت مدارانه به گذشته و بازخوانی فهم تاریخی و گفتمان های تاریخی و از سوی دیگر نگاه کلان و ترسیم چشم اندازهای دور برای سیاست خارجی آغاز شد.
نگاه عزتمندانه به گذشته در ایران با انگ نوعثمانی گری روبرو شد و هیچ کداممان به عمق راهبردی مساله پی نبردیم و یا بردیم و به روی خودمان نیاوردیم چون ضعف گفتمانی داخل را متوجه بودیم.
نگاه امیدوارانه به آینده هم باز مغفول ماند و با خرابکاری سوریه توانستیم آن را هم نادیده بگیریم و شروع کنیم به بر سر اردوغان زدن.

واقعیت این است که ما با روی کار آمدن #داوداوغلو در سیاست خارجی ترکیه متوجه اصطکاکمان با ترکیه شدیم. سیاست خارجی ترکیه به شدت فعال شده بود و سعی داشت تا نگاه عزتمدارانه به حکومت عثمانی و حکومت #سلجوقی را در عرصه سیاست خارجی خود نیز بروز دهد. آنها بدون هیچ ادعای ارضی، حاکمیتی و حتی تاریخی معقتد بودندکه #سلجوقیان ترک بودند، و هر جا که سلجوقیان حاکم بوده اند ما به عنوان تداوم حکومت سلجوقی در آناطولی می توانیم میراثدار آنها باشیم و آن را به عنوان نقطه اشتراک خودمان با دولت کنونی آن سرزمین ارزیابی کنیم. پس دولت ترکیه از ایران خواست تا مثلا برج طغرل در شهر ری را بازسازی کند. یا برخی فعالیت ها را در خراسان انجام دهد و از سوی دیگر سیاست فعالی در خصوص مطالعات ترک های ایران داشته باشد. برای همین هم البته دست ایران را در ترکیه باز گذاشت تا ایران هر فعالیتی که میخواهد در ترکیه داشته باشد، هر کنفرانس، هر همایش، هر نشریه، هر جلسه ای که سفارت ایران یا نهادهای مرتبط با ایران اراده می کردند اجرا میشد. نهادهای حاکمیتی حسن همکاری را با ایران آغاز کردند و در مقابل از ایران این انتظار می رفت که اکنون دست ترکیه را در کشور خود باز بگذارد. اما طبیعتا ایران هیچگاه حاضر به این کار نمی شد. ایران متوجه فقر گفتمانی خود دراین موضوع بود. ایران میدانست که اگر مثلا برج طغرل توسط ترکیه بازسازی و ‌اطرافش اعمار شود "عاری" متوجه ایران خواهد شد. اما ریشه این "عار" چه بود؟ طبیعاتا با توجه به شناختی که از مسئولان اجرایی کشور دارم باید بگویم که مسئولان هیچ گاه دقیقا نتوانسته اند از ریشه این عار فهمی قابل توجه داشته باشند و مساله را به مسائل امنیتی ربط داده اند، اما حقیقت مساله این بود که ما دچار یک انفعال شده بودیم. ما یک کاخ برای خود داشتیم اما اکنون همسایه معامله کلبه را با خانه ما میکرد و این برای ما قابل قبول نبود. ریشه این انفعال در عدم تعین گفتمان دقیق تاریخی در ایران نسبت به حکومت های طول تاریخ ایران و عدم روشن بودن مساله مولفه های هویتی ایرانی است. (این موضوع موضوعی است که باید ساعت ها و روزها در مورد آن صحبت کرد.)
مشکل اصلی ما با ترکیه در انفعال فکری ای بود که مبتلا شده بودیم و دیر یا زود باید درگیر میشدیم. اما مساله سوریه باعث شد تا درگیری از یک درگیری بنیادین و فکری به یک درگیری سیاسی صرف تبدیل شود. بنابراین در حالی که یک بر هیچ در حال باخت بازی بودیم در اثر یک عامل غیرمترقبه بازی نیمه تمام رها شد.
در عرصه چشم انداز هم باز اعتراف کنیم که ما عقب ماندیم. در حالی که ما تمام توجهمان در سیاست خارجی به اروپا و آمریکا معطوف شده و در پی لبخند آنهاییم ترکیه آفریقا را فتح کرده است. در خاورمیانه بازاری نیست که در دست ترکیه نباشد و در آمریکای جنوبی هم ترکیه فعال است. در تمام کشورهای جماهیر شوروی سابق میزان حضور ما و آنها غیر قابل مقایسه است. و همین وضعیت است در هر جایی که فکرش را بکنیم.
البته باید اذعان کنم که معضله سوریه هم یکی از گام های اساسی در همین چشم انداز بود که البته به خطا رفت.
در این بازی هم ما سه به هیچ عقبیم که الان در نیمه دومش فعلا بازیکنان دست به یقه اند و اگر دعوا تمام شده و بازی ادامه پیدا کند که البته همین طور هم خواهد شد احتمال این که ما بازی را ببریم بسیار کم است. مگر این که کاپیتان تیم حریف سکته کند یا کارت قرمز بگیرد!!!

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۵/۰۸/۰۷

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی